1. Агулы түгел, янмый
SF6 газы хәзерге вакытта иң яхшы изоляция һәм электр дугасын сүндерү мохите булып тора; аның изоляцияләү һәм дуганы сүндерү күрсәткечләре изоляция маена караганда күпкә яхшырак.
Аның молекуляр структурасы түбә нокталарында урнашкан алты фтор атомыннан һәм үзәктәге күкерт атомыннан тора; бу дөрес октаэдр дип аталган тулысынча симметрик ковалент бәйләнеш структурасын формалаштыра.
EEA (Европа әйләнә-тирә мохит агентлыгы) мәгълүматы буенча, әйләнә-тирә мохит температураларында күкерт гексафториды — төссез, иссез, агулы булмаган газ, химик яктан бик тотрыклы һәм инерт. Ул шулай ук янмый һәм һавадан якынча 5 тапкыр авыррак, билгеле булган иң авыр газларның берсе.
2. Кеше тарафыннан ясалган
XX гасырда күкерт гексафториды (SF6) Моиссан һәм Лебо тарафыннан күкертне фтор газында яндыру юлы белән алынган. 1930 елларда Шуб һәм Гэмбл SF6 җитештерү ысулларын тәкъдим иткән. Шул ук чорда Бөекбритания SF6 газын трансформаторларда кулланырга тәкъдим иткән. 1942 елда Советлар Союзы да SF6 газын кабельләрдә һәм батареяларда кулланган. SF6 сәнәгать күләмендә җитештерү АКШта башланган. АКШ, Бөекбритания, Франция, Германия, Италия, Россия һәм Япония кебек илләр SF6 җитештерә ала. Аерым алганда, Electrochemical Corporation компаниясенең бүлекчәләре булган Япониянең Kanto Denka һәм Asahi Salt компанияләре 1970 елларда елына 1 000 тонна җитештерү куәтенә ия булган.
SF6 ясау процессы күкерт һәм фтор реакциясен үз эченә ала. Процессның гомуми схемасы түбәндәгечә:
Күкерт югары температурага, гадәттә якынча 500–600 градус Цельсийга кадәр җылытыла.
Җылытылган күкерткә фтор газы кертелә, һәм икесе реакциягә кереп SF6 барлыкка китерә.
3. Гомер озынлыгы — бик озын (3200 ел)
SF6 газы бик тотрыклы. Аның молекуляр структурасы түбә нокталарында урнашкан алты фтор атомыннан һәм үзәктәге күкерт атомыннан тора; бу дөрес октаэдр дип аталган тулысынча симметрик ковалент бәйләнеш структурасын формалаштыра. Ул гадәти температураларда һәм хәтта электр җиһазлары өчен рөхсәт ителгән максималь температура диапазонында да (150°C кадәр) гадәттә химик реакцияләргә керми. 150°C тан югарырак температураларда ул кайбер пластиклар белән зәгыйфь химик реакцияләр күрсәтергә мөмкин, ә 200°C тан югарырак температураларда бакыр һәм алюминий белән әкрен реакциягә керә. SF6 газы якынча 500°C температурада таркала башлый.
US EPA мәгълүматы буенча, SF6 — бик тотрыклы химик матдә, аның атмосферадагы гомер озынлыгы 3 200 ел. Газ чыгарылганда, ул атмосферада күп гасырлар дәвамында асылда таркалмаган хәлдә туплана. Шуңа күрә SF6 ның чагыштырмача аз күләме дә глобаль климат үзгәрешенә зур йогынты ясарга мөмкин.
4. Яхшырак диэлектрик ныклык. Изоляцияләү үзлекләре һаваныкыннан 2,5 тапкыр югарырак.
SF6 — югары электр-тискәре газ, һәм аның молекулалары ирекле электроннарны җиңел адсорбцияләп, зур массалы тискәре ионнар формалаштыра. Бу газдагы бәрелешле ионлашу процессын зәгыйфьләндерә, нәтиҗәдә югары электр изоляциясе ныклыгы барлыкка килә. Тигез электр кырында SF6 ның изоляция ныклыгы һаваныкыннан якынча 2,5 тапкыр югарырак. SF6 газы t≈2000K тирәсендә җылылык таркалу пигын күрсәтә. Шуңа күрә алмаш ток дугасының нуль аша узу вакытында SF6 дуга юлына һавага караганда күпкә көчлерәк суыту йогынтысы ясый. Аның дуганы сүндерү сәләте һаваныкыннан якынча 100 тапкыр югарырак.
5. Һавадан биш тапкыр авыррак.
Күкерт гексафторидының тыгызлыгы һаваныкыннан якынча биш тапкыр зуррак. Шуңа күрә кеше күкерт гексафторидын сулап сөйләшкәндә, механик дулкыннарның дулкын озынлыгы арта, һәм тавышы ир-ат тавышына күбрәк охшый башлый.
6. Парник газлары
Глобаль климат үзгәрешенә игътибар арту белән, парник газлары, энергия нәтиҗәлелеге, чыгарындыларны киметү һәм түбән углеродлы яшәү кебек терминнар җәмәгать киңлегендә ешрак очрый башлады. Җәмәгатьчелекнең гомуми аңлавында углерод диоксиды төп парник газы һәм глобаль җылынуның төп сәбәбе дип санала. Әмма фәнни күзлектән караганда, күкерт гексафториды — кешелеккә билгеле булган иң көчле парник газы; аның җылыту потенциалы углерод диоксидыныкыннан 23 900 тапкыр югарырак. Күкерт гексафториды газының контрольсез чыгарылуын контрольгә алу аеруча ашыгыч әһәмияткә ия. Шуңа күрә, яңа изоляция материаллары буенча тикшеренүләр һәм эшләнмәләрне көчәйтү белән беррәттән, күкерт гексафториды турында җәмәгатьчелек хәбәрдарлыгын арттыру һәм ул кулланыла торган төп тармакларда һәм секторларда көйләү чараларын көчәйтү дә кирәк; бу глобаль климат үзгәрешендә күкерт гексафториды тудырган кыенлыкларга бергәләп җавап бирергә ярдәм итәчәк.
1997 елда Япониянең Киото шәһәрендә узган Берләшкән Милләтләр Оешмасының Климат үзгәреше буенча кысалар конвенциясе яклары конференциясенең Өченче сессиясендә кабул ителгән “Киото протоколы” түбәндә телгә алынган алты парник газын киметүне ачык билгели: [1] углерод диоксиды (CO2), метан (CH4), азот оксиды (N2O), гидрофторуглеродлар (HFCs), перфторуглеродлар (PFCs) һәм күкерт гексафториды (SF6). Алар арасында соңгы өч газның парник эффекты тудыру потенциалы иң югары. Әмма глобаль җылынуга процент өлеше ягыннан караганда.
Дөньядагы SF6 ның якынча 80% ы газ белән изоляцияләнгән коммутатор җайланмаларында (GIS) изоляцияләү мохите буларак кулланыла. SF6 ның еллык глобаль чыгарындылары якынча 8 100 тонна тәшкил итә, бу ел саен якынча 100 миллион яңа автомобиль чыгарган углерод диоксиды чыгарындыларына тиң. Моннан тыш, SF6 атмосферада кимендә 1 000 ел саклана.
SF6 чыгарындыларына халыкара игътибар бирелде, һәм төрле илләр аның кулланылышын көйләү, шулай ук SF6 газын кире кайтару һәм кабат куллану ны көчәйтү өчен сәясәтләр кертте.
Югарыда SF6 газының үзлекләре турында белергә кирәк булган 6 нәрсә китерелде. Шушы үзлекләргә нигезләнеп, SF6 газын куркынычсыз һәм нәтиҗәле куллануны тәэмин итү — без хәзерге вакытта эшли торган юнәлеш.
