SF6 газы һәм аны эшкәртү чаралары буенча халыкара консенсус

2.1 SF6 газы буенча халыкара консенсус

Глобаль парник эффектына йогынты ясаучы төрле газлар арасында SF6 газы иң зур әһәмияткә ия. Кулланылышта SF6 чыгарындыларын ничек киметү — мөһим мәсьәлә.
1997 елгы “Киото протоколы” SF6 хәзерге вакытта ачыкланган алты парник газының берсе булуын анык күрсәтте.
“Бали юл картасы” да “Киото протоколы”ның ролен кабат раслады.
Шул ук вакытта парник газлары чыгарындыларын киметү һәм климат үзгәрүен йомшарту — “Берләшкән Милләтләр Оешмасының климат үзгәреше турындагы конвенциясе” һәм “Киото протоколы”ның төп максатлары.

2.2 Башка илләр тарафыннан SF6 газы буенча күрелгән чаралар

2.2.1 АКШ хөкүмәте һәм электр энергетикасы компанияләре арасында SF6 чыгарындыларын киметү буенча партнерлык.

АКШ Әйләнә-тирә мохитне саклау агентлыгының (EPA) 2001 елгы Глобаль парник газлары отчеты буенча, SF6 газы глобаль парник эффектына йогынты ясаучы төрле газлар арасында иң зур әһәмияткә ия, башлыча энергетика тармагында, эретү сәнәгатендә һәм ярымүткәргечләр җитештерү тармагында кулланыла; ул АКШ атмосферасына төрле газларның парник эффекты йогынтысын күрсәтә; 1 нче рәсемне карагыз. 2010 елда SF6 чыгарындылары парник газларының 10,6%ын тәшкил итәчәк дип фаразлана. 1970 елдан 1995 елга кадәр F ионнарының глобаль чыгарындылары арасында энергетика тармагыннан SF6 чыгарындылары ел саен арткан; 2 нче рәсемне карагыз.

1 нче рәсем. АКШта барлыкка килгән төрле парник газларының өлеше

2 нче рәсем. Төрле тармакларда глобаль парник газлары чыгарындылары тенденцияләрен анализлау

EPA статистикасы буенча, дөнья күләмендә төрле тармаклардан парник газлары чыгарындылары арта бара, һәм SF6 чыгарындылары җитди дәрәҗәдә; 2 нче рәсемне карагыз. 2000 елдан башлап, АКШ электр энергетикасы компанияләре АКШ Әйләнә-тирә мохитне саклау агентлыгы белән берлектә “Электр энергиясе системалары өчен SF6 чыгарындыларын киметү буенча партнерлык” программасын гамәлгә ашыра башладылар. Аның максаты — SF6 газын кайтару һәм регенерацияләү, шулай ук җиһазларда SF6 агып чыгуын бетерү аша SF6 чыгарындыларының атмосферага йогынтысын киметү. SF6 чыгарындыларын һәм парник эффектын киметү өчен, EPA күп санлы чыгарындыларны киметү тикшеренүләре үткәрде һәм хезмәттәшлек программаларын актив алга сөрде, нәтиҗәдә АКШта SF6 чыгарындылары 1999 елдагы 15,2%тан 2006 елда 5,6%ка кадәр кимеде; 3 нче рәсемне карагыз.

3 нче рәсем. 1999 елдан 2016 елга кадәр АКШта SF6 чыгарындылары дәрәҗәсе

Партнерлык планының максаты — техник хезмәттәшлек һәм мәгълүмат уртаклашу аша SF6 чыгарындыларын һәм җиһазлардан агып чыгуны мөмкин кадәр күбрәк киметү. Хезмәттәшлек юнәлешләре:

(1) SF6 газын чистарту, SF6ны кайтару һәм кабат эшкәртү буенча гамәлгә ашыру чараларын формалаштыру; SF6 газы өчен кабат эшкәртү системасын кертү.

(2) Урында SF6 агып чыгуын ачыклау технологиясен камилләштерү һәм җиһазларның еллык агып чыгу дәрәҗәсен киметү;

(3) Җиһазларны модернизацияләү, газ камерасы кечерәк булган SF6 җиһазларын куллану.

Электр энергетикасы компанияләре хезмәттәшлек планы аша SF6 газы буенча чыгымнарын сизелерлек киметә ала, бу әйләнә-тирә мохит пычрануын киметү өчен типик ике як өчен дә файдалы план булып тора. Катнашучы электр компанияләре саны 60тан артык, алар арасында АКШның күпчелек эре электр компанияләре бар. Чит ил электр компанияләре дә катнаша ала. Хезмәттәшлек планы аша алар ел саен техник тәҗрибә уртаклашулар үткәреп, SF6ны кайтару һәм эшкәртү куәтен өйрәнә һәм яхшыртачак. Шул ук вакытта эре электр челтәре компанияләре SF6 куллануны, кабат эшкәртүне, регенерацияләүне һәм башка этапларны камилләштерү өчен тиешле SF6 идарә итү процедураларын формалаштыра; мәсәлән, “Төньяк Америка электр челтәре корпорациясенең SF6 белән идарә итү процедуралары” электр челтәрендә SF6 куллану ысулларын һәм эшкәртү процедураларын җентекләп тасвирлый.

2.2.2 Европада SF6 чыгарындыларын контрольдә тоту планы.

Европа Берлеге илләренең барысы да SF6ны кайтару планын гамәлгә ашырды, ә Бөекбритания парник газлары чыгарындыларын киметү өчен UK-ETS планын формалаштырды. Бу план Бөекбритания хөкүмәтенең климат үзгәрүен контрольдә тоту стратегиясенең бер өлеше булып тора, күп кенә ведомстволарны җәлеп итә һәм дөньяда беренче шундый инициатива булып санала. UK-ETS планы Бөекбританиядә чыгарындыларны киметү буенча сәүдә процессын башлап җибәрде. Бу планда хөкүмәт һәм предприятиеләр берничә оешма белән партнерлыкта эшләде. План чыгарындылар белән сәүдә итү өчен конкрет чараларны һәм максатларны үз эченә ала, шул исәптән SF6 буенча чыгарындылар күрсәткечләре Кытайда сәүдәгә чыгарылачак.
Хәзерге вакытта Бөекбританиядә HCFCs (HFCS), перфторланган углеводородлар (PFCS) һәм SF6 (SF6) гомуми парник газлары чыгарындыларында чагыштырмача түбән өлешкә ия. 1995 елда югарыда күрсәтелгән өч газның гомуми чыгарындылары 4,8 миллион тонна стандарт углерод тәшкил иткән, бу Бөекбританиядәге гомуми парник газлары чыгарындыларының 2,5%ына туры килгән. Әмма бу өч газның глобаль парник эффекты потенциалы югары һәм климат үзгәрүенә йогынтысы зур. Якын киләчәктә аларның аерым тармаклардагы чыгарындылары арту ихтималы бик зур.
Энергетика тармагында SF6 куллану арту сәбәпле, SF6ны кайтару дәрәҗәсен 5%тан 95%ка кадәр арттыру һәм җиһазларның агып чыгу дәрәҗәсен елына 1%тан елына 0,1%ка кадәр киметү таләп ителә.
Киото протоколының глобаль парник эффектын киметү таләпләре нигезендә, Европа электр энергетикасы бүлекләре һәм җиһаз җитештерүчеләре тикшеренү үткәрде; аның төп максаты — SF6ны изоляция газы итеп куллануның һәм һаваны изоляция газы итеп куллануның әйләнә-тирә мохиткә йогынтысын чагыштыру. Бу тикшеренүдә SF6 җитештерүче SOLVAY, SF6 switchgear җитештерүчеләре ABB, SIEMENS һәм RWE электр компаниясе катнашты; энергия, куллану урыны, парник газлары эффекты, кислота яңгыры һәм эвтрофикация кебек биш аспект чагыштырылды. Нәтиҗәдә, SF6 куллану глобаль парник эффектын киметергә ярдәм итә дигән нәтиҗә ясалды. SF6 көчле парник эффектына ия газ булса да, җиһазлар күләме кими һәм электр тапшыру нәтиҗәлелеге арта, бу кешеләрнең әйләнә-тирә мохиткә тискәре йогынтысын киметергә мөмкинлек бирә.

2.2.3 Япониянең SF6 чыгарындыларын киметү планы

1998 елның апрелендә Япония электр энергетикасы компанияләре федерациясе (FEPC) һәм Япония электр энергиясе җиһазлары җитештерүчеләре ассоциациясе (JEMA) SF6ны бушлай кайтару буенча хезмәттәшлек программасын гамәлгә ашырды. Аның максаты — электр җиһазларыннан SF6 газы агып чыгуын киметү, SF6 чыгарындыларын киметү һәм бергәләп эшләү аша SF6 куллануны киметү буенча тикшеренүләр алып бару. Планны гамәлгә ашыру электр компанияләре һәм электр җиһазлары җитештерүчеләре тарафыннан хуплана; алар SF6 газы чыгарындыларын мөмкин кадәр киметү һәм атмосферага зыянны киметү өчен бергә эшли.
План нигездә түбәндәге эчтәлекне үз эченә ала:
(1) Газ агып чыгуын булдырмау өчен, SF6 газы белән эшләү вакытында техник хезмәт күрсәтү эшләрен киметү.
(2) SF6 газын кабат эшкәртү системасы
(3) SF6 газы белән идарә итү системасын бердәм идарә итү.
(4) SF6 газын куллануны минимумга төшерә торган электр җиһазларын эшләү өчен яңа технологияләр куллану. Шул ук вакытта SF6 газы чыгарындыларын киметү өчен SF6 регенерациясе һәм SF6 газын кайтару буенча күрсәтмәләр формалаштыру.
Япониядә энергетика секторында SF6 куллану ел саен якынча 400-500 тоннага, ә башка тармакларда якынча 100-150 тоннага арта. 1995 елга кадәр кулланылган SF6ның гомуми күләме 8 000 тонна дип бәяләнә. SF6ның еллык җитештерүе якынча 1 500 тонна тәшкил итә, ә энергетика тармагы якынча 50 тонна чыгара.